Dario Moreno

İzmir delikanlısı yürüyor Kordon´da, tutturmuş bir ıslık, İzmir´i seyrediyor. Ve başlıyor birden mırıldanmaya; canım dilber şehir, eşsiz sevgili İzmir... Sonra hoş tınılı, duygu yüklü Nepoliten şarkılar yükseliyor...

İzmir konumu, halkı, duruşu ve yasayış biçimiyle, kendinine has özellikleri ile diğer şehirlere nazaran hep farklı olmuş, yaşanmıştır. Mütevazilik ve Alafranga yaşam hakimdir Cumhuriyet dönemi İzmir´inde. Bu zamanların neşeli simalarından biri de Dario Moreno´dur.

Bir zamanın Tilkiliği, bugünün Dönertaş´ı Lavanten, Rum, Yahudi ve Türk´lerin bir arada mutluluk ile yaşadığı yerde doğmuştur. Asıl adı David Arugete´dir. Küçük yaşta üzücü bir şekilde Babası´nı kaybetmesi, annesinin onu Yetimhaneye vermesi ve ardından Mektep hayatı ve iş dünyası. Yokluk dolu günlerde, bir çok ufak işlerde çalışmış, sonradan bilinen Kardıçalı İşhanı´ında bir avukatın yanında çalışarak katipliğe kadar yükselir.Bugün, (sürekli bakım yapıyoruz) diye kapalı tutulan Milli Kütüphane´de geceleri Fransızca çalışıp, dilini geliştirir. Bazı zamanlar arasokaklarda döküntü Gitarı ile Ladino dilinde hoş şarkılar sergiler. Bar Mitzvah (13.yas) törenlerinde şarkılar söyler, yavaş yavaş çeşitli çevrelerce tanınmaya başlayan Moreno, ilk konser deneyimini de Konak´taki Vapur iskelesi üzerindeki Gazino´da vermiştir.

 
Zamanla beğenilen ve tanınan sima olmuştur, hele o dönemde İzmir´ın ekabir insanlarının demlenmeye gittiği İzmir Palas´da performanslar sergiler. Durumu da artık düzelmeye başlamıştır, bu arada annesi ile Karataş´taki bugünki Asansör sokağına taşınmışlardır. Askerlik çağı gelir ve acemiliğini yapmak üzere Akhisar´a gider. Orduevi Caz Orkestrası´nnda solist olarak sahne alır. Başka Mafellerde de sahne alır. Askerlik sonrası İzmir´de bügün Kordan´daki Nato Binası´nın olduğu yer bulunan Marmara Gazinosu´nda kısa dönem sahne alır ve daha sonra İstanbul´daki Fenerbahçe Balvu Gazinosu´nda görünür. Daha sonra iki gün için gittiği ve tam iki yıl sahne alacağı Ankara´daki Bomonti Gazinosunda solist olarak çıkar.

İstanbul Fritz Kerten Orkestrası´ında iki yıldız solist Sevim ve Sevinç Tevs kardeşlerle birlikte solist olarak çalışmalarını sürüdür. Ününü Avrupa´da da almak için Fransa´ya gider ve hatta eski Orkestra şefi Fritz Kerten´i de çağırıp, ismini de Andre Kerr olarak tanıtarak Piyanistlik olarak çalışmalara eşlik etmesine fırsat verir. Moreno için aslında yorucu ve üzüntü dolu yıllardır.Çeşitli Otel ve Müzikhollerde şarkı söyler, ta ki Jezabel adlı şarkısını söylediği vakit, Fransa´da tanınmaya başlanmış, Güzel Kalipso´ları ile de talep edilen bir isim halini almıştır.

 
Onu fanatik bir İzmir´li ve bu toprakların insanı yapan en ilginç hareketlerinden birini 1968 yılında Paris´te düzenlenen Latin Amerika Şarkıları Festival´inde yapmıştır. Fransa adına yarıştırılıp, 1. seçildiğinde göndere Fransız Bayrağı çekilirken, müdehale edip, göğsünden Türk Bayrağı çıkarıp Ben Türk´üm ve İzmir´liyim demiştir.

Bu fantastik İzmir aşığı müzisyene bir zaman sonra Sinema yolu da açılacaktir. Toplamda 45 film´de yer aldığını söylense de bunlardan 32 adet filmde oynadığı bilinmektedir. Brigitte Bardot, Jacques Brel, Eddie Constantine ile çeşitli filmlerde sahne paylaşmıştır. Yoksul geçen çocukluğu geride kalmış, çok sık giyinen biri olarak anılmıştır. Hatta zamanında Fransa´da Jean Marais´den sonra en iyi Gardroba sahip kişi olarak bilinmekteydi. Meşhur Franbuaz rengi Cadillac arabası efsanedir. Bir çok dünya turnesine çıkar, Rio Karnavallarına çokça katılmıştır.

 
Dario Moreno; Fransızca, Türkçe, İtalyanca, İspanyolca (Ladino) dillerinde birbirinden güzel şarkılara harika sesi ile hayat vermiştir. Şarkıları bir çok film´de kullanılmıştır. Plak kayıtları çoğunlukla Frank Sinatra´nın stüdyosu "Raprise"de yapan Moreno´nun sayısını net olarak çıkaramadığımız oldukça fazla Plak kaydı vardır, daha sonradan toplama olarak CD´lere de aktarılmışlardır.

"İstanbul´un Kızları, Canım İzmir, Deniz ve Mehtap, Yavaş yavaş, Hatıralar hayal oldu, Her akşam sarhoş" gibi birbirinden eşsiz güzel çalışmaya kendi üslubü ile hayat vermiştir. Aslında bu şarkıların bazılarını başkaları da söylemiştir. Ancak herkesi bir kenara bırakıp Tanju Okan ve Dario Moreno´nun yorumlarını baş tacı ettiğimizi belirtmemiz gerek. Diğer dillerdeki yorumlarında, "Si tu vas à Rio, Tout l'amour que j'ai pour toi, Quand elle danse, Mambo Italiano, Mustapha, La Danza La Bella" şarkıları enfes şarkılardan bazılarıdır.

 
Bize hatıra kalan onlarca şarkı ve Film`lerini bırakan Moreno, Parise gitmek üzere Yeşilköy Hava Alanı´nın bulunurken 1968 Kasım ayı sonunda Kalp krizi geçirir ve 1 Aralık 1968 sabahı 9.30 sularında gözlerini yumar. Kabri, her ne kadar Vasiyet adlı şiirinde vasiyet ettiği gibi İzmir olmasını istese de, Annesi Madam Roza tarafından Telaviv / Holon kenti mezarlığındadır.

 
Dario Moreno Karataş´daki Tarihi Asansör ile anılır olmuştur. Evi sonradan müzeye çevrilmiş ama, pek de hak ettiği değerde değildir. Aslında berlili dönemlerde anma etkinliği düzenlenmesini arzu ederdik.
Çok sonradan, binbir uğraş ile Yaşar Aksoy´un çalışmaları ve İzmir Büyükşehir Belediyesi desteği ile doksanlı yıllarda, "ASANSÖR VE DARİO MORENO ANILARI" adında bir kitap çıkarılmıştır.

Bugün Dario Moreno, bir çok değer gibi unutulmuşlar listesinde, halbuki bügün bile bir çok Sanatçı geçinen kişilerin erişemeyeceği noktalara ve başarılı çalışmalara herkesin imza atamayacağı kişilerden biridir. Gerek Medya ve Internet olsun, gerekse hafızalar da unutulmuş olan Moreno için, ciddi bir zaman ayırarak bilgi ve materyaller toplayıp hazırladığımız bu köşeyi sizlerle paylaşmakta mutluluk duyuyoruz.

FİLM ve FOTOGRAF KARELERİ İLE DARİO MORENO:

Mayıs 1960 Cannes´de Kızlarla:

Hotel Paradiso filmi,1966. Türk Rol´ünde:

 

 

Güzel bir Dario Moreno yorumu bulunan Buena Sera adlı parçanın sözleri ile uzaklardaki İzmir delikanlısını selamlarız.

Buena Sera
Buena sera signorina buena sera
Como siento que se vaya despedi
Tener la junta a mi y yo bienquisiera en esta noche tan hermosa de napoli
Aunque poco me conozca solo espero que mis impetus comprenda usted
Quizas ya me atreva con besarle que la quiero estoy loco por usted
por eso dejeme que la despida con un beso
Buena sera signorina una vez mas
Buena sera signorina otra vez mas

iyi akşamlar küçük bayan iyi akşamlar
vedalaşacakmışsınız gibi hissediyorum
sizin yanımda olmanız böyle hoş bir Napoli gecesinde beni çok iyi yapıyor
beni fazla tanımasanız da umarım benim hislerimi anlarsınız
belki cesaret ederim sizi öpmeyi ki sizi seviyorum ki size deli oluyorum
bu yüzden izin veriniz sizi uğurlayayım bir öpücükle
iyi akşamlar küçük bayan yeniden
iyi akşamlar küçük bayan bir kere daha

Dario Moreno´nun detaylı çalışmaları için bkz:Dario Moreno Külliyatı.

Bu yazı´nın hazırlanmasında çeşitli Fransız dergiler´den ,dariomoreno.com ve Yaşar Aksoy`un bir yazısındaki bilgilerden yararlanılmıştır.
Not: Buena Sera çevirisi için matz´a tesekkür ederim.

• Dario Moreno Külliyatı

Dario Moreno Külliyatı ›

»

• Galeri